Meldrecht en beroepsgeheim: wanneer mag een psycholoog spreken?

Je cliënt vertelt iets waar je niet omheen kunt: een kind dat gevaar loopt, een concrete bedreiging. Mag je dan spreken, moet je dat zelfs, en tegen wie? Het antwoord is genuanceerd, en sinds 1 september 2026 dragen de artikelen een ander nummer. Dit artikel geeft het kader. Het informeert en vervangt geen juridisch advies voor een concrete situatie.

De regel: zwijgen

Wie uit hoofde van zijn staat of beroep geheimen kent, mag ze niet bekendmaken, en ook een psycholoog valt daaronder. In het oude Strafwetboek stond dat in artikel 458. Het nieuwe Strafwetboek, dat na uitstel van 8 april op 1 september 2026 in werking trad, neemt die strafbaarstelling over in artikel 352. Voor feiten van vóór die datum kan het oude wetboek nog van belang zijn, omdat de mildste strafwet geldt. In oudere bronnen vind je dus de nummers 458, 458bis en 422bis; in het nieuwe wetboek zijn dat 352, 353 en 299. We noemen telkens beide.

Het beroepsgeheim is in de eerste plaats een zwijgplicht; een spreekrecht bestaat in specifieke gevallen en een spreekplicht komt uiterst zelden voor.

Wanneer mag je toch spreken?

Getuigenis in rechte

Word je als getuige opgeroepen voor een onderzoeksrechter, een rechtbank of een parlementaire onderzoekscommissie, dan heb je een spreekrecht, geen spreekplicht: je beoordeelt in eer en geweten of je het beroepsgeheim inroept. Bij een verhoor door de politie of het parket geldt dat spreekrecht niet.

Het meldrecht (voorheen art. 458bis, nu art. 353 §1)

Onder strikte voorwaarden mag je de procureur des Konings inlichten. Opgroeien, het Vlaamse agentschap voor kinderen en jongeren, vat ze zo samen:

• er zijn voldoende aanwijzingen dat een van de in de wet opgesomde ernstige misdrijven werd gepleegd;
• het slachtoffer is minderjarig of kwetsbaar, bijvoorbeeld door leeftijd, zwangerschap, ziekte of een lichamelijke of geestelijke tekortkoming;
• op het ogenblik van de melding is er nog een ernstig en dreigend gevaar voor de fysieke of psychische integriteit van het slachtoffer, of een gewichtig en reëel gevaar dat andere minderjarigen of kwetsbare personen slachtoffer worden;
• je kunt die integriteit niet alleen of met hulp van anderen beschermen.

Het is een recht, geen plicht. Op grond van dit artikel meld je aan de procureur des Konings, en je beperkt je tot wat strikt nodig is om het gevaar af te wenden. De lijst van misdrijven werd in het nieuwe Strafwetboek herschreven: controleer de actuele lijst voor je erop handelt.

Noodtoestand (art. 13 Strafwetboek)

Daarnaast kan de noodtoestand het doorbreken rechtvaardigen. Die rechtvaardigingsgrond staat sinds 1 september 2026 uitdrukkelijk in artikel 13 van het nieuwe Strafwetboek: een recht of belang loopt een ernstig en onmiddellijk gevaar, doorbreken is de enige manier om het te beschermen, en dat belang weegt zwaarder dan het geheim dat je prijsgeeft. Sommige toelichtingen, ook die van Opgroeien, spreken van een belang dat minstens even zwaar weegt; de wettekst vraagt een hoger belang. Anders dan het meldrecht is de noodtoestand niet beperkt tot minderjarigen of kwetsbare personen. Het is geen verplichting maar een rechtvaardigingsgrond.

Hulpverleningsplicht (voorheen art. 422bis, nu art. 299)

Wie iemand in groot gevaar ziet, of hoort beschrijven door wie zijn hulp inroept, moet hulp verlenen als dat kan zonder ernstig gevaar voor zichzelf of anderen; wie dat opzettelijk nalaat, pleegt schuldig verzuim. De Psychologencommissie benadrukt dat dit geen aangifteplicht is: jij bepaalt welke hulp passend is. Lukt het niet alleen, dan schakel je derden in, en dat kan betekenen dat je vertrouwelijke informatie moet delen.

Overleg met andere hulpverleners

Casusoverleg (voorheen art. 458ter, nu art. 353 §2) is geen misdrijf wanneer het wordt georganiseerd bij of krachtens een wet, of met een gemotiveerde toestemming van de procureur des Konings. Daarnaast kun je met toestemming van je cliënt informatie delen met andere houders van een beroepsgeheim die aan dezelfde hulpvraag werken: het gedeeld beroepsgeheim.

In de praktijk: stap voor stap

1. Help eerst zelf en bespreek het met je cliënt. Vaak zet je cliënt zelf een stap of geeft toestemming om iemand in te schakelen.
2. Zoek een geschikte derde binnen de hulpverlening: een collega, de huisarts, een crisisdienst. Bij een vermoeden van kindermishandeling kun je als hulpverlener advies vragen aan het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling in je regio, ook anoniem. Voor andere vragen over geweld en misbruik is er Hulplijn 1712, een samenwerking van de CAW's en de Vertrouwenscentra Kindermishandeling; die richt zich vooral tot burgers en verwijst je zo nodig door (de bereikbaarheid vind je op 1712.be).
3. Pas als dat niet volstaat, overweeg je een melding bij justitie of de politie. Beperk je tot wat strikt noodzakelijk is.
4. Bij acuut gevaar, bijvoorbeeld een directe zelfmoorddreiging, bel je 112. Dan kan een noodtoestand bestaan, mits het gevaar acuut is en er geen andere uitweg was, bijvoorbeeld omdat de hulp van anderen niet volstond.
5. Noteer je afweging in het dossier: wat je probeerde, wie je raadpleegde en waarom spreken de enige uitweg was.

Wat kan er misgaan?

Beide kanten kunnen fout lopen. Spreek je zonder dat de voorwaarden vervuld zijn, dan schend je het beroepsgeheim: dat is strafbaar en kan ook tuchtrechtelijk worden aangepakt (zie de Deontologische Code). Zwijg je terwijl iemand acuut in gevaar is en je kunt helpen, dan kan dat schuldig verzuim zijn: volgens Opgroeien beschermt het beroepsgeheim je daar niet. Over een meldplicht wordt al jaren gediscussieerd: een wetsvoorstel uit maart 2025 (Kamerdocument 56 0778) wil van het meldrecht een aangifteplicht maken, en de Psychologencommissie gaf daarover in september 2025 een ongunstig advies. Bij het schrijven is het meldrecht van artikel 353 nog altijd een recht en geen plicht; controleer of dat nog zo is.

Meer over dossier en AVG lees je in het artikel over het patiëntendossier. Voor een noodplan bij videosessies, zie online begeleiding.