Deontologische Code en Psychologencommissie: tarief, publiciteit en tuchtrecht

Je diploma, je visum en misschien je erkenning heb je op orde. Maar welke regels gelden voor hoe je werkt, wat je op je website zet en wat je je cliënt aanrekent? Die staan in de Deontologische Code voor Psychologen, met de Psychologencommissie als tuchtinstantie. Dit artikel zet op een rij wat de code vraagt en wat er kan gebeuren als je die niet naleeft. Het informeert en vervangt geen juridisch advies.

Wie valt onder de code?

De wet van 8 november 1993 beschermt de titel van psycholoog; de Psychologencommissie houdt de lijst bij van wie hem mag voeren. De Deontologische Code, vastgesteld bij koninklijk besluit van 2 april 2014 en in werking sinds 26 mei 2014 (in 2018 aangepast), geldt voor alle ingeschreven psychologen, ongeacht hun werkveld. Dat is iets anders dan het visum en de erkenning als klinisch psycholoog: hoe die zich tot elkaar verhouden, lees je in ons artikel over erkenning en visum. Als klinisch psycholoog heb je dus twee kaders: de code én de gezondheidszorgwetten, zoals de kwaliteitswet en de patiëntenrechtenwet.

Tarief en financiële afspraken

Artikel 37 van de code vraagt dat je eerlijk en correct bent over de financiële gevolgen van je beroepsactiviteiten, en dat je daarover vóór de tussenkomst een afspraak maakt. Dat geldt voor je tarief en ook voor je annulatievoorwaarden. Buiten de RIZIV-conventie bepaal je het tarief zelf vrij, aldus de beroepsvereniging VVKP; hoe je het berekent, lees je in ons artikel over het tarief per sessie.

Voor een verzuimvergoeding geeft de Psychologencommissie duidelijke voorwaarden: een afspraak vooraf (met termijn, kanaal en bedrag), wederkerig (ook een bedrag als jij zelf een afspraak mist), redelijk in verhouding tot je schade, en enkel wanneer je cliënt in fout is, niet bij overmacht zoals ziekte. Volgens de Commissie is het een schadevergoeding en geen honorarium: als klinisch psycholoog mag je enkel honorarium vragen voor een effectief geleverde prestatie. Hoe je dat vormgeeft, staat in ons artikel over gemiste afspraken.

Publiciteit en je website

Artikel 39 laat je toe je diensten bekend te maken, op voorwaarde dat je dat objectief en waardig doet en de reputatie van collega's niet schaadt. Colportage, het actief zoeken van cliënten in een persoonlijk contact, is verboden. Volgens de Psychologencommissie vermeld je bovendien je titels, opleiding, ervaring en aansluiting bij een beroepsvereniging correct.

Voor klinisch psychologen komt de kwaliteitswet erbij (artikel 31, praktijkinformatie). Volgens het RIZIV moet die informatie waarheidsgetrouw, objectief, relevant, verifieerbaar en wetenschappelijk onderbouwd zijn, mag ze niet aanzetten tot overbodige onderzoeken of behandelingen en mag ze niet gericht zijn op het werven van patiënten. Het RIZIV wijst er ook op dat publiciteit die zorg "gratis" noemt of naar de tegemoetkoming van de ziekteverzekering in de kostprijs verwijst, verboden is; volgens de Psychologencommissie geldt dat verbod ook voor klinisch psychologen. Werk je binnen de conventie, kijk dan eerst hoe je netwerk dat communiceert.

Over getuigenissen van cliënten vonden we geen uitdrukkelijke regel. Gelet op je beroepsgeheim en je discretieplicht is voorzichtigheid geboden; vraag het desgewenst aan de Commissie.

Combineer je verschillende activiteiten, bijvoorbeeld therapie en expertise of een administratieve functie, dan moet je cliënt weten in welke rol je optreedt (artikel 45). Houd die rollen bij dezelfde cliënt zo veel mogelijk uit elkaar.

Dossier en beroepsgeheim

Voor het dossier zijn de kwaliteitswet (artikelen 33 tot 35) en de patiëntenrechtenwet de belangrijkste wettelijke leidraad. Wat erin moet staan en hoe lang je het bewaart, lees je in het artikel over het patiëntendossier; je informatie- en inzageplichten in het artikel over de wet patiëntenrechten. De uitzonderingen op het beroepsgeheim staan in het artikel over het meldrecht.

Wat als er een klacht komt?

Een ontevreden cliënt kan zich tot de Psychologencommissie wenden. De Commissie raadt eerst een gesprek met jou aan; daarna kan de cliënt kiezen tussen bemiddeling (vrijwillig, met instemming van beide partijen) en een tuchtklacht.

Een tuchtklacht is ontvankelijk als ze gaat over een psycholoog die op de lijst staat, over feiten van na de inwerkingtreding van de code (26 mei 2014) en over je beroepsmatig handelen of over privéfeiten die daarop doorwerken. Tijdens het onderzoek kun je het dossier inkijken en je versie van de feiten geven. De Tuchtraad kan extra informatie opvragen, getuigen oproepen of een deskundige raadplegen, en beslist gemotiveerd en bij meerderheid.

De Psychologencommissie zelf werd gemoderniseerd bij de wet van 16 mei 2024 (Belgisch Staatsblad van 3 juni 2024): haar organen, waaronder de Tuchtraad en de Raad van Beroep, zijn nu wettelijk omschreven. Mogelijke sancties zijn een waarschuwing, een schorsing van maximaal 24 maanden of een definitieve schrapping. Tijdens een schorsing of na schrapping mag je in België de titel van psycholoog niet voeren. Het tuchtrecht levert de klager geen schadevergoeding op: het is bedoeld om problematisch gedrag aan te pakken. Wie de titel gebruikt zonder ingeschreven te zijn, valt buiten de tuchtprocedure maar pleegt titelmisbruik. Visum en erkenning als klinisch psycholoog vallen onder andere instanties: de FOD Volksgezondheid en het Departement Zorg.