Γονική συναίνεση για ψυχολογική συνεδρία ανηλίκου: τι ισχύει όταν οι γονείς είναι σε διάσταση ή διαζευγμένοι

Ο κανόνας βάσης είναι απλός στα χαρτιά αλλά μπερδεύει σχεδόν όλους στην πράξη: για να ξεκινήσει ανήλικος ψυχολογικές συνεδρίες, ο Κώδικας Δεοντολογίας Ψυχολόγων (ΦΕΚ Β' 2344/2019, άρθρο 5.7) απαιτεί τη συγκατάθεση και των δύο γονέων — όχι μόνο του γονέα που έχει την επιμέλεια. Αυτό προκαλεί σύγχυση σε κάθε περίπτωση διαζυγίου ή διάστασης, γιατί πολλοί υποθέτουν πως «επιμέλεια» σημαίνει «αποφασίζω μόνος/η για όλα». Δεν σημαίνει αυτό. Παρακάτω, τι λέει πραγματικά ο νόμος, ποιες είναι οι πραγματικές εξαιρέσεις, και πού η ειλικρινής απάντηση είναι «εξαρτάται από την περίπτωσή σου, ρώτα δικηγόρο οικογενειακού δικαίου» — όχι μια απλοποιημένη γενική οδηγία.

Ο κανόνας βάσης: συναίνεση και των δύο γονέων

Το άρθρο 5.7 του Κώδικα Δεοντολογίας Ψυχολόγων είναι ρητό: «Ο Ψυχολόγος, όταν κληθεί να εξετάσει ένα ανήλικο, απαιτείται να λάβει τη συγκατάθεση και των δύο γονέων», λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τη γνώμη του ίδιου του ανηλίκου και ενημερώνοντάς τον ανάλογα με την ωριμότητά του. Δεν πρόκειται για ερμηνεία ή σύσταση καλής πρακτικής — είναι το ίδιο κείμενο που εγκρίθηκε με Υπουργική Απόφαση, δεσμευτικό όπως κάθε άλλο άρθρο του Κώδικα.

Ότι αυτός ο κανόνας δημιουργεί πραγματική σύγχυση στην πράξη δεν είναι υπόθεση — είναι τεκμηριωμένο. Σε δημόσιο ερώτημα σε φόρουμ ερωτήσεων-απαντήσεων του doctoranytime, κάποιος ρώτησε αν ένα 17χρονο παιδί, στη χρονιά που κλείνει τα 18, μπορεί να κάνει συνεδρίες χωρίς γονική συγκατάθεση. Η απάντηση ψυχολόγου ήταν ξεκάθαρη: «βάσει του νόμου δυστυχώς δεν μπορεί να γίνει αυτό» — χρειάζεται ενυπόγραφη συναίνεση και των δύο γονιών, ακόμη κι αν ένας από τους δύο έχει επιμέλεια λόγω διαζυγίου. Το ίδιο ερώτημα, με μικρές παραλλαγές, επανέρχεται σε κάθε φόρουμ όπου γονείς σε διάσταση ψάχνουν ψυχολόγο για το παιδί τους.

Γιατί η «επιμέλεια» δεν είναι το ίδιο με τη «γονική μέριμνα»

Εδώ βρίσκεται η ρίζα της σύγχυσης, και αξίζει να την ξεδιαλύνεις πριν μιλήσεις με τον πρώτο γονέα. Μετά τη μεταρρύθμιση του Ν. 4800/2021 στον Αστικό Κώδικα (άρθρα 1510-1520), η «γονική μέριμνα» είναι η ευρύτερη έννοια — περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου του παιδιού, τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του σε κάθε υπόθεση. Η «επιμέλεια» είναι μόνο ένα κομμάτι αυτής: η καθημερινή φροντίδα, το πού μένει το παιδί, ποιος το πηγαίνει σχολείο.

Όταν ένα δικαστήριο αναθέτει την επιμέλεια αποκλειστικά στον έναν γονέα μετά από διαζύγιο, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι ο άλλος γονέας χάνει λόγο στα υπόλοιπα. Κατά το άρθρο 1519 του Αστικού Κώδικα, τα «θέματα μείζονος σημασίας» — ενδεικτικά αναφέρονται το όνομα, το θρήσκευμα, σοβαρά ζητήματα υγείας και η εκπαίδευση με αποφασιστική επίδραση στο μέλλον του παιδιού — παραμένουν στην από κοινού άσκηση και των δύο γονέων, ανεξάρτητα από ποιος έχει την καθημερινή επιμέλεια. Η έναρξη ψυχοθεραπείας για ένα παιδί εύλογα εντάσσεται σε αυτή την κατηγορία: είναι απόφαση υγείας, όχι καθημερινή ρουτίνα.

Πηγές: seps.gr — Κώδικας Δεοντολογίας, άρθρο 5.7 · Lawspot — η γονική μέριμνα με τον Ν. 4800/2021 · doctoranytime — ερώτηση-απάντηση πραγματικού περιστατικού.

Οι πραγματικές εξαιρέσεις — και πού χρειάζεσαι δικηγόρο

Δύο εξαιρέσεις είναι πραγματικές, όχι θεωρητικές, αλλά η καθεμία έχει τα δικά της όρια:

• Δικαστική απόφαση αποκλειστικής άσκησης ολόκληρης της γονικής μέριμνας. Αν ένα δικαστήριο έχει αναθέσει όχι μόνο την επιμέλεια αλλά την πλήρη γονική μέριμνα αποκλειστικά στον έναν γονέα, εκείνος μπορεί να συναινέσει μόνος. Η νομολογία αντιμετωπίζει αυτή τη ρύθμιση ως έσχατη λύση — όχι ως κάτι που εφαρμόζεται αυτόματα επειδή υπήρξε «κακή» σχέση των γονέων. Ζήτα να δεις το ίδιο το έγγραφο της απόφασης πριν το δεχτείς ως δεδομένο· μια προφορική διαβεβαίωση «έχω εγώ όλα τα δικαιώματα» δεν αρκεί.
• Το άρθρο 1516 του Αστικού Κώδικα επιτρέπει σε έναν γονέα να ενεργεί μόνος για «συνήθεις πράξεις επιμέλειας» ή «πράξεις που έχουν επείγοντα χαρακτήρα». Το ερώτημα που δεν έχει καθολική απάντηση: μια συνεχιζόμενη ψυχοθεραπευτική παρακολούθηση είναι «συνήθης πράξη» (μπορεί να αποφασίσει μόνος ο επιμελητής γονέας) ή «θέμα μείζονος σημασίας» (χρειάζεται και τους δύο); Η απάντηση αλλάζει ανάλογα με τη συχνότητα, τον σκοπό (μία αξιολόγηση εφάπαξ έναντι μακράς θεραπείας), και το αν υπάρχει ενεργή διαφωνία μεταξύ των γονέων για το ίδιο θέμα. Αυτό είναι το σημείο όπου η ειλικρινής απάντηση είναι «εξαρτάται» — ζήτα γραπτή γνωμοδότηση δικηγόρου οικογενειακού δικαίου αντί να βασιστείς σε γενική οδηγία, ειδικά αν υπάρχει ήδη ένταση ή δικαστική διαμάχη ανάμεσα στους γονείς.

Τι να ζητήσεις πριν την πρώτη συνεδρία με ανήλικο

Η πρακτική άμυνα δεν είναι να μαντεύεις — είναι να ρωτήσεις καθαρά, από την πρώτη επαφή:

1. Είναι οι γονείς μαζί, σε διάσταση, ή διαζευγμένοι;
2. Αν διαζευγμένοι ή σε διάσταση: υπάρχει δικαστική απόφαση για επιμέλεια ή γονική μέριμνα; Ζήτα αριθμό και ημερομηνία απόφασης, όχι μόνο προφορική περιγραφή·
3. Η απόφαση αναθέτει μόνο επιμέλεια, ή ολόκληρη τη γονική μέριμνα αποκλειστικά σε έναν;
4. Υπάρχει ενεργή διαφωνία ή διαμάχη μεταξύ των γονέων που θα μπορούσε να αμφισβητήσει τη συναίνεση αργότερα;
5. Αν κάτι από τα παραπάνω δεν είναι ξεκάθαρο, βάλε το ραντεβού σε αναμονή μέχρι να έχεις γραπτή επιβεβαίωση — όχι μέχρι να «νιώσεις σίγουρος/η».

Το ίδιο έντυπο συναίνεσης που χρησιμοποιείς για κάθε ασθενή αρκεί και εδώ, με ένα προσθετικό πεδίο: χώρο για δεύτερη υπογραφή γονέα, και μια γραμμή για τον αριθμό/ημερομηνία δικαστικής απόφασης αν υπάρχει. Δες το πλήρες υπόδειγμα εντύπου συναίνεσης και φακέλου ασθενή — αυτό το άρθρο είναι η ειδική περίπτωση των ανηλίκων, το άλλο είναι η βάση που ισχύει για κάθε ασθενή σου.

Τι κάνει ήδη η Nerela

Ο φάκελος κάθε ασθενή στη Nerela —ανήλικου ή ενήλικου— κρατά τη δική του καταγραφή συναίνεσης, με χώρο για σημειώσεις όπως «συναίνεση και των δύο γονέων, ημ/νία X» ή αναφορά σε δικαστική απόφαση, ώστε να το έχεις τεκμηριωμένο μέσα στον ίδιο φάκελο και όχι σε χωριστό χαρτί που μπορεί να χαθεί. Οι σημειώσεις συνεδρίας παραμένουν κρυπτογραφημένες, με δεδομένα φιλοξενούμενα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.